बिहार में एक कहावत है: ‘घाणी का तेल, घर का खेल।’ मतलब, जो तेल घर के पास के घाणी पर निकला हो, वही असली खाना पकाने का तेल है। पंजाब में सरसों की फसल कटने के बाद गाँव की घाणी पर लंबी लाइन लगती थी। राजस्थान में मूंगफली की घाणी से निकला तेल सीधे मिट्टी […]
उत्तर प्रदेश और मध्य प्रदेश की दाल-सब्ज़ी को किसी एक तेल से समझना आसान नहीं है। दोनों बड़े राज्य हैं और इनके अलग-अलग हिस्सों की अपनी खाद्य परंपराएँ हैं। उत्तर प्रदेश में सरसों तेल की परंपरा बहुत मजबूत है। पश्चिमी उत्तर प्रदेश से लेकर पूर्वी हिस्सों तक सरसों तेल का इस्तेमाल घरेलू भोजन में लंबे […]
संक्षिप्त उत्तर बंगाल और मिथिला में मछली को सरसों के तेल में पकाने की परंपरा बहुत पुरानी है। यहाँ सरसों का तेल केवल खाना पकाने का माध्यम नहीं है, बल्कि पकवान के स्वाद और खुशबू का एक अहम हिस्सा है। माछेर झोल हो, सरसों वाली इलिश या मिथिला की पारंपरिक मछली—सरसों का तेल इन व्यंजनों […]
संक्षिप्त उत्तर बिहार का खाना और कच्ची घाणी सरसों तेल एक-दूसरे के बिना अधूरे हैं। लिट्टी-चोखा में कच्चे सरसों तेल की बूंदें, दाल का तड़का, अचार की परंपरा — सब में यही तेल है। जो तेल आपकी दादी के हाथ में होता था, वही तेल बिहार के हर पकवान की आत्मा है। एक नज़र […]
लाकडी घाणा तेल म्हणजे पारंपरिक पद्धतीने, उष्णता न लावता बीजांपासून काढलेले तेल. हे तेल आपल्या आहारात आणि रोजच्या आयुष्यात खूप फायदेशीर आहे. आधुनिक रिफाइंड तेलांपेक्षा लाकडी घाणा तेल नैसर्गिक पोषक तत्वांनी भरलेले असते, त्यामुळे ते हृदय, त्वचा, केस आणि इतर आरोग्याच्या बाबतीत अत्यंत उपयुक्त आहे. लाकडी घाणा तेल – विशेषत: का वापरावे? नैसर्गिक पोषकतत्त्वे जतन […]
आपल्या भारतीय संस्कृतीत केस हे फक्त सौंदर्याचं प्रतीक नाहीत, तर आरोग्याचंही निदर्शक मानले गेले आहेत. दाट, काळेभोर, लांब आणि चमकदार केस ही प्रत्येक स्त्री-पुरुषाची इच्छा असते. मात्र आजच्या धकाधकीच्या जीवनशैलीमुळे, असंतुलित आहारामुळे आणि प्रदूषणामुळे केसांच्या समस्या वाढल्या आहेत. केसगळती, कोंडा, खाज सुटणे, केसांची चमक कमी होणे किंवा अकाली पांढरे होणे या समस्या जवळजवळ प्रत्येक घरात […]
लाकडी घाणा पद्धत ही प्राचीन आणि नैसर्गिक पद्धत आहे. यात बियाणे किंवा फळे थेट आधुनिक धातूच्या प्रेसमध्ये दाबली जातात. या प्रक्रियेत घर्षणामुळे थोडं उष्णता निर्माण होतं, पण बियाणे आधी उकळले जात नाहीत. त्यामुळे त्यातील पौष्टिक घटक, सुगंध आणि नैसर्गिक चव तशीच टिकून राहते. मोठ्या प्रमाणावर तयार होणाऱ्या रिफाइंड तेलात solvent extraction नावाची रासायनिक पद्धत वापरली […]
शेंगदाण्याचे महत्व शेंगदाणा हा आपल्या दैनंदिन आयुष्यातील सर्वाधिक खाल्ला जाणारा कडधान्य प्रकार आहे. याला प्रादेशिक भाषांमध्ये कडदाणा, भुईमूग, गोट्या, पिकानट, मनीलाकोट्टई अशा नावांनी ओळखले जाते. शेंगदाण्यापासून लाकडी घाण्यातून काढलेले शेंगदाणा तेल (Cold Pressed Groundnut Oil) हे पोषणमूल्यांनी समृद्ध आणि औषधी गुणांनी भरलेले आहे. शेंगदाणा तेल का महत्वाचे? शेंगदाणा तेलात असंख्य जीवनसत्त्वे, खनिजे आणि अँटीऑक्सिडंट्स आहेत. […]
आपल्या आजोबांच्या आहारात ज्वारी, बाजरी, नाचणी आणि इतर मिलेट्स (लघुधान्ये) यांना विशेष स्थान होते. आधुनिक काळात तांदूळ आणि गव्हावर भर दिला गेला, पण त्यामुळे मधुमेह, स्थूलपणा, हृदयविकार यांसारख्या आजारांचे प्रमाण वाढले. आज पुन्हा एकदा मिलेट्सना “सुपरफूड” म्हणून ओळख मिळत आहे. त्यातही वरगु (कोदो बाजरी) हे एक अनोखे आणि आरोग्यदायी धान्य आहे. मिलेट्सचे प्रकार Positive Millets […]
महुआ झाड काय आहे? महुआ (Madhuca longifolia) हे भारतातील एक मौल्यवान उष्णकटिबंधीय झाड आहे. भारतीय जंगलांमध्ये, विशेषतः मध्य भारत व उत्तर भारताच्या मैदानांमध्ये, तसेच महाराष्ट्र, छत्तीसगड, झारखंड, ओडिशा, गुजरात, बिहार, मध्य प्रदेश, उत्तर प्रदेश, तेलंगणा, तामिळनाडू, केरळ आणि पश्चिम बंगालमध्ये हे मोठ्या प्रमाणावर आढळते. या झाडाची उंची साधारणपणे २० मीटरपर्यंत वाढते आणि ते नेहमी हिरव्या […]
