भारतातील स्वयंपाकाच्या तेल निर्मितीच्या 3 लोकप्रिय पद्धती

भारतातील तीन प्रमुख स्वयंपाकाच्या तेल निर्मितीच्या पद्धती – सॉल्व्हेंट, रोटरी आणि कोल्ड प्रेस्ड&Quot;

भारतातील स्वयंपाकाच्या तेल निर्मितीच्या 3 लोकप्रिय पद्धती

आजच्या भारतात स्वयंपाकासाठी तेल तयार करण्याच्या प्रचलित 3 पद्धती आहेत:

सॉल्व्हेंट बेस्ड एक्स्ट्रॅक्शन (Solvent Based Extraction)
रोटरी बेस्ड एक्स्ट्रॅक्शन (Rotary Based Extraction)
कोल्ड प्रेस्ड किंवा लकडीच्या घाणीतून तयार केलेले तेल (Cold Pressed / Wood Pressed Extraction)

1. सॉल्व्हेंट बेस्ड एक्स्ट्रॅक्शन

ही अत्यंत स्वस्त आणि मोठ्या प्रमाणात तेल काढण्याची पद्धत आहे. मात्र या प्रक्रियेत विषारी द्रव्यांचा वापर होतो, पोषकतत्त्व फार कमी राहतात आणि जिवंत एंझाइम्स पूर्णपणे नष्ट होतात.
स्वस्त उत्पादनासाठी ही पद्धत वापरली जाते, पण आरोग्यासाठी अत्यंत अपायकारक ठरते.

स्वयंपाकाच्या तेल निर्मितीसाठी सॉल्व्हेंट-आधारित पद्धत, ज्यामध्ये बियामधून तेल काढण्यासाठी यंत्रसामग्री आणि रसायनांचा वापर केला जातो

2. रोटरी बेस्ड एक्स्ट्रॅक्शन

या पद्धतीमध्ये बियांना गरम करून (पत्थराने किंवा मशीनद्वारे) दाबून तेल काढले जाते. उच्च तापमानामुळे बियांतील सुक्ष्म पोषकतत्त्वे आणि फॅटी अ‍ॅसिड्स नष्ट होतात, त्यामुळे तेलाची शुद्धता व गुणवत्ता कमी होते.
तेल काढल्यानंतर त्यावर रिफायनिंग प्रक्रिया केली जाते. यामध्ये बरेच रासायनिक आणि कृत्रिम पदार्थ मिसळले जातात — जसे की प्रिझर्वेटिव्ह्ज, वासासाठी एसेंस आणि दीर्घकाळ टिकण्यासाठी केमिकल्स.
रिफायनिंगच्या प्रक्रियेमुळे नैसर्गिक गुणधर्म पूर्णपणे नष्ट होतात.

3. कोल्ड प्रेस्ड / लकडीच्या घाणीतून तयार केलेले तेल

ही एक पारंपरिक व नैसर्गिक पद्धत आहे. यात बिया दाबून आणि ग्राइंड करून तेल काढले जाते, पण विशेष म्हणजे ही प्रक्रिया कमी तापमानात केली जाते.
“कोल्ड प्रेस्ड” म्हणजेच बियांना उष्णता न देता, जिवंत पोषकतत्त्व टिकवून ठेवून तेल तयार करणे.
हे तेल पारंपरिक “घाणी” या उपकरणातून काढले जाते. “घाणी” म्हणजे लांबट आकाराचा लाकडी सिलिंडर असून मध्यभागी एक मुसळ असतो. या घाणीत तीळ, शेंगदाणे यांसारख्या बिया घालून हळूहळू त्या दाबून तेल बाहेर काढले जाते.
या पद्धतीने काढलेले तेल 100% नैसर्गिक, विषमुक्त आणि पोषणमूल्यांनी भरलेले असते.

कोणते तेल स्वयंपाकासाठी सर्वोत्तम?

आपल्या प्राचीन ग्रंथांमध्येही याची नोंद आहे की कोल्ड प्रेस्ड तेल तयार करताना बियांना उष्णता दिली जात नाही.
या प्रक्रियेमुळे तेलामध्ये अँटीऑक्सिडंट्स, सूक्ष्म पोषकतत्त्वे, जिवंत एंझाइम्स आणि नैसर्गिक फॅटी अ‍ॅसिड्स शाबूत राहतात.
हे पोषकतत्त्वे आपल्याला सहज पचतात आणि शरीरासाठी उपयुक्त असतात. त्यामुळे, कोल्ड प्रेस्ड तेल हे स्वयंपाकासाठी सर्वात आरोग्यदायी व उत्तम पर्याय मानले जाते.

Cold Pressed Groundnut Oil / Peanut Oil / Mungfali Oil - 100% Natural, Unrefined & Heart-Healthy Groundnut Cooking Oil with High Smoke Point - 200 ml

Harithra Sree

I am a professional content writer with 9 years of experience, specializing in health, food, and wellness content. She focuses on clear, research-backed writing that connects traditional wisdom with modern lifestyles.