What is Cold Pressed Peanut Oil Cold Pressed Peanut Oil is obtained organically or extracted…
भारतात स्वयंपाकासाठी सर्वोत्तम तेल कोणते?
भारतात स्वयंपाकासाठी सर्वोत्तम तेल कोणते?
जर तुम्ही खरोखरच स्वयंपाकाच्या तेलाबाबत सजग असाल, तर तुम्हाला तेल बनवण्याच्या मुख्य ३ पद्धतींबद्दल माहिती असलीच पाहिजे.
या पद्धती म्हणजे:
तेल बनवण्याच्या मुख्य ३ पद्धती
१. द्रावकावर आधारित तेलनिर्मिती (सॉल्व्हेंट बेस्ड)
ही एक अतिशय स्वस्त आणि मोठ्या प्रमाणावर वापरली जाणारी प्रक्रिया आहे. यामध्ये तेल बियाण्यांमधून रासायनिक द्रव्यांच्या सहाय्याने तेल काढले जाते.
या प्रक्रियेमुळे तेलात पोषणमूल्य कमी राहतात, कोणतेही जिवंत घटक राहत नाहीत आणि आरोग्यावर वाईट परिणाम होतो.
बहुतेक मोठ्या कंपन्या हीच प्रक्रिया वापरतात.
२. यंत्रद्वारे दाबून काढलेले तेल (रोटरी पद्धत)
या पद्धतीत बियाण्यांना उष्णतेच्या साह्याने दाबून तेल काढले जाते. यात दगडाचे किंवा यांत्रिक यंत्र वापरले जाते.
या पद्धतीत उच्च तापमानाचा वापर केल्यामुळे, त्यामधील सूक्ष्म पोषणतत्त्वे आणि चांगले फॅटी अॅसिड्स नष्ट होतात.
तेल काढल्यावर लगेचच शुद्धीकरण (रिफायनिंग) प्रक्रिया केली जाते. यामध्ये अनेक रसायने, कृत्रिम वास, रंग, टिकवण्यासाठी रसायने इ. टाकले जातात.
३. थंड दाबाने काढलेले तेल – लकडगट्टे तेल
या पद्धतीमध्ये कोणतीही उष्णता वापरली जात नाही. बियाण्यांना मंद गतीने, लाकडी गट्ट्याच्या साह्याने दाबून तेल काढले जाते.
हीच प्रक्रिया हजारो वर्षांपासून आपले पूर्वज वापरत होते.
या पद्धतीत बियाण्यांमधील नैसर्गिक सुगंध, चव, पोषणमूल्य आणि जिवंत घटक जसेच्या तसे राहतात.
थोडीशी खरी गोष्ट…
एकदा एका पॅकेटवर ‘थंड पद्धतीने काढलेले तेल’ असे लिहिलेले होते. पण जवळून पाहिल्यावर लक्षात आले की, ते शुद्ध केलेले (रिफाइन्ड) तेल होते.
कधी कधी तेलाच्या बाटलीवर फक्त शेंगदाण्याचे चित्र असते आणि कोपऱ्यात लहान अक्षरात लिहिलं असतं की त्यात सुर्यफूलाचे तेलसुद्धा आहे.
आज बाजारात अनेक प्रकारची तेलं आली आहेत – पण खरे आरोग्यदायी आणि पारंपरिक तेल म्हणजे लकडगट्टे तेलच.
तेलाचा वापर प्रदेशानुसार ठरतो
भारतामध्ये कोणते तेल वापरले जाते, हे प्रामुख्याने त्या भागावर अवलंबून असते. उदाहरणार्थ:
- केरळमध्ये – खोबरेल तेल
- तमिळनाडूमध्ये – शेंगदाणा तेल
- आंध्र प्रदेश आणि राजस्थान – तीळ तेल
- उत्तर व पूर्व भारत – मोहरी तेल
- मध्य भारत आणि गुजरात – शेंगदाणा तेल
१९८० नंतर कोलेस्टेरॉल व हृदयविकाराच्या भीतीने तूप वर्ज्य केले गेले आणि सूर्यफूल तेल लोकप्रिय झाले.
पण आता लोक पुन्हा पारंपरिक तेलाकडे वळताना दिसत आहेत.
थंड दाबाने काढलेल्या तेलाचे फायदे
- या तेलात उष्णता वापरली जात नाही त्यामुळे पोषणतत्त्वे, जीवनसत्त्वे, खनिजे टिकून राहतात.
- लाकडी गट्टा केवळ १४ फेरी प्रतिमिनिट फिरवतो, त्यामुळे तेल गरम होत नाही.
- शेंगदाणा तेलामध्ये नैसर्गिक अँटी-ऑक्सिडंट्स जसे फाइटोस्टीरॉल आणि टोकोफेरॉल राहतात.
- तीळ तेलामध्ये लिग्नान्स, अँटीऑक्सिडंट्स आणि पॉलिफिनॉल्स राहतात जे कोलेस्टेरॉल कमी करतात.
- खोबरेल तेलामध्ये मध्यम साखळीचे फॅटी अॅसिड्स असतात जे सहज पचतात आणि लिव्हरच्या त्रासांमध्ये ऊर्जा देतात.
- थंड दाबाचे तेल हे कोलेस्टेरॉल मुक्त असते, त्यात कोणतेही रसायन, रंग, कृत्रिम वास नसतो.
- नैसर्गिक चव, वास आणि पोषणमूल्य जपले जाते.
भारतासाठी सर्वोत्तम पारंपरिक तेल:
१. खोबरेल तेल (थंड दाबाचे)
- संपृक्त फॅट्सचा समावेश
- वाईट कोलेस्टेरॉल वाढवते पण चांगले कोलेस्टेरॉलसुद्धा वाढवते
- उच्च तापमानात चांगले टिकते
२. तीळ तेल (थंड दाबाचे)
- मधुमेह, रक्तदाब, दात व तोंडाच्या आरोग्यासाठी उपयोगी
- अॅन्टीऑक्सिडंट्स, खनिजे भरपूर
- दोन्ही प्रकारे वापरले जाते – हलकं रंग आणि गडद रंग
३. मोहरी तेल (थंड दाबाचे)
- पचन व रक्ताभिसरणासाठी उपयोगी
- जंतू, विषाणूंना नष्ट करते
- सर्दी, खोकला, त्वचाविकारांवर परिणामकारक
४. शेंगदाणा तेल (थंड दाबाचे)
- मोनो आणि पॉलीअनसॅच्युरेटेड फॅट्स भरपूर
- जीवनसत्त्व ई चा चांगला स्रोत
- भारतीय स्वयंपाकासाठी आदर्श
५. देशी गाईचे तूप
- पचन सुधारते
- मेंदूची कार्यक्षमता वाढवते
- वजन घटवण्यास मदत
- स्मरणशक्ती आणि हाडं बळकट करते
हे थंड दाबाचे तेल कुठे खरेदी करायचे?
मी वैयक्तिकरित्या “स्टँडर्ड लकडगट्टे तेल” या संस्थेकडून खालील प्रकारचे तेल मागवले:
- खोबरेल तेल
- शेंगदाणा तेल
- तीळ तेल
- मोहरी तेल
- देशी गाईचे तूप
मी सुरुवातीला त्यांच्या संकेतस्थळावरून काही छोट्या पॅकमध्ये ऑर्डर दिली.
२ दिवसात पार्सल पोहोचले. इतक्या वर्षांनी शुद्ध शेंगदाणा तेलाचा सुगंध पुन्हा घरात दरवळला.
भाजीपाला बनवताना स्वाद बदललेला जाणवला – पण तो चांगल्या दिशेने!
तुम्हीही एकदा वापरून पाहा आणि तुमचे अनुभव मला नक्की कळवा. धन्यवाद!
Harithra
Harithra Sree is a professional content writer with 9 years of experience, specializing in health, food, and wellness content. She focuses on clear, research-backed writing that connects traditional wisdom with modern lifestyles.
